Generic filters
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in excerpt

Stimuleer aandacht en concentratie

Aandacht en concentratie zijn cruciaal voor het leerproces. We kunnen geen informatie opslaan als onze aandacht er niet op gericht is. We leven echter in een maatschappij waarin digitale media vechten om onze aandacht. Dit leidt tot ‘multitasken’ bij studenten. Tussen het leren door beantwoorden ze berichtjes of scrollen ze over social media. Dat voortdurend heen en weer gaan tussen leerstof en andere taakjes is zo stressvol voor het brein dat multitasken soms wordt gebruikt in laboratoriumexperimentjes om stress op te wekken. Niet vreemd dus dat een op de drie studenten last heeft van concentratieproblemen tijdens het leren. Door die problemen kunnen studenten dermate gefrustreerd raken dat ze prestatieverhogende middelen gaan gebruiken. Zo neemt het niet-­voorgeschreven gebruik van Ritalin, een medicijn bedoeld voor mensen met ADHD, bijvoorbeeld toe onder studenten.

Het probleem is dat multitasken, even snel iets tussendoor doen, efficiënt voelt. Feitelijk zijn we echter sneller wanneer we de taken na elkaar doen dan wanneer we ze door elkaar heen doen. Multitasken houdt eigenlijk in dat je snel switcht tussen taken (zie figuur). Iedere keer dat er een wisseling van aandacht plaatsvindt kost tijd en energie. Wisselingen worden daarom ook wel uitgedrukt in wisselkosten: de switching penalty. Om deze kosten te minimaliseren, is het belangrijk dat de concentratie zo min mogelijk onderbroken wordt. Als docent kun je studenten helpen door het gevaar van multitasken onder de aandacht te brengen en activerende werkvormen (Zie ‘Zorg voor actieve verwerking‘ en ‘Leer studenten om leerstof actief te verwerken‘) aan te bieden die de aandacht en concentratie vergroten. Ook kun je aan hen meegeven dat dagdromen, bewegen, of even niets doen tussen taken door, te prefereren is boven nieuwe informatie opnemen van social media en dergelijke.

 

Hoe kun je aandacht en concentratie stimuleren?

  1. Doe een multi-task experiment

Laat studenten de getallen 1 t/m 10 opschrijven en met een timer bijhouden hoe lang ze daarover doen. Laat hen vervolgens hetzelfde doen met de letters A t/m J. Laat hen hierna de gecombineerde tijd opschrijven. Geef hun daarna de opdracht om de twee taken te combineren door hen op te laten schrijven: 1A, 2B etc. Laat hen ook dit weer timen. De ervaring leert dat de tweede opdracht meer tijd kost omdat ze continu aan het wisselen zijn tussen taken. Conclusie: multitasken is inefficiënt.

 

  1. Laat studenten hun telefoon wegleggen

Een telefoon leidt af, of we er nu bewust mee bezig zijn of niet. Ons werkgeheugen wordt belast doordat de telefoon in de buurt is. We reageren op notificaties en zelfs wanneer de telefoon op stil staat, kijken we er regelmatig op. Wijs studenten hierop bijvoorbeeld door hen te wijzen op hun schermtijd. Leer studenten om de telefoon in een andere ruimte te leggen als ze leren of de telefoon op de vliegtuigstand te zetten wanneer ze het lokaal binnenkomen. Verder helpt het om er een uitdaging van te maken om de schermtijd omlaag te krijgen.

 

  1. Wijs studenten op hulpmiddelen

Er zijn verschillende manieren om de concentratie te verhogen. Voorbeelden hiervan zijn digitale tools zoals webblockers of een downtime-app die het gebruik van andere apps kan limiteren. Een andere tip is om je met je studenten te verdiepen in aandachtgerichte meditatie. Dit kan de stress verlagen en de aandacht vergroten.

 

 

Bronnen

Reinecke, L., Aufenanger, S., Beutel, M. E., Dreier, M., Quiring, O., Stark, B., Wölfling, K., & Müller, K. W. (2016). Digital Stress over the Life Span: The Effects of Communication Load and Internet Multitasking on Perceived Stress and Psychological Health Impairments in a German Probability Sample. Media Psychology, 20(1), 90–115.

Interstedelijk studentenoverleg. (2019). Analyse Studentenwelzijn. Een analyse van bestaande databronnen over studentenwelzijn in het hoger onderwijs. Te downloaden van de website van het iso, het interstedelijk studentenoverleg, via het nieuwsbericht Studentenorganisatie ISO luidt noodklok over studentenstress op het tabblad nieuws.

Trimbos-instituut (2019). Ritalin: Feiten en cijfers over oneigenlijk gebruik van methylfenidaat en andere prestatieverhogende middelen. Te downloaden van de site van het Trimbos-instituut.

American Psychological Association. (2006, 20 maart). Multitasking: Switching costs. Geraadpleegd van https://www.apa.org/research/action/multitask

Oman, D., Shapiro, S. L., Thoresen, C. E., Plante, T. G., & Flinders, T. (2008). Meditation Lowers Stress and Supports Forgiveness Among College Students: A Randomized Controlled Trial. Journal of American College Health, 56(5), 569–578.

Tang, Y.-Y., Ma, Y., Wang, J., Fan, Y., Feng, S., Lu, Q., … Posner, M. I. (2007). Short-term meditation training improves attention and self-regulation. Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(43), 17152–17156.